Để chọn đúng sản phẩm, trước tiên cần xác định chức năng cần bảo vệ hoặc điều khiển, sau đó đối chiếu dòng điện định mức, cấp điện áp, số cực, khả năng cắt, dòng rò và các thông số kỹ thuật của từng model.
Thiết bị đóng cắt là nhóm khí cụ điện dùng để đóng, ngắt, cách ly, bảo vệ hoặc chuyển đổi trạng thái của mạch điện trong hệ thống điện dân dụng, thương mại và công nghiệp. Tùy từng loại, thiết bị có thể thực hiện thao tác đóng ngắt thông thường hoặc tự động ngắt mạch khi xuất hiện các sự cố như quá tải, ngắn mạch hay dòng điện rò.
Nhóm thiết bị đóng cắt khá rộng, bao gồm các dòng phổ biến như MCB, MCCB, RCCB, RCBO, ELCB, cầu dao điện, cầu chì công nghiệp, ATS, ACB và VCB. Mỗi loại được thiết kế cho một chức năng và phạm vi ứng dụng khác nhau. Ví dụ, MCB và MCCB chủ yếu dùng để bảo vệ quá tải, ngắn mạch; RCCB và RCBO liên quan đến bảo vệ dòng rò; ATS dùng để chuyển đổi nguồn điện; còn ACB và VCB được sử dụng trong các hệ thống phân phối điện có yêu cầu đóng cắt và bảo vệ ở quy mô lớn hơn.
Vì vậy, khi lựa chọn thiết bị đóng cắt không nên chỉ dựa vào tên sản phẩm hoặc thương hiệu. Cần xác định trước chức năng cần bảo vệ, cấp điện áp, dòng điện định mức, số cực, khả năng cắt và các yêu cầu kỹ thuật của hệ thống để chọn đúng nhóm thiết bị và model phù hợp.
Không phải tất cả thiết bị đóng cắt đều thực hiện cùng một nhiệm vụ. Có loại tập trung bảo vệ quá tải và ngắn mạch, loại bảo vệ dòng rò, loại dùng để cách ly mạch và cũng có thiết bị chuyên dùng để chuyển nguồn.
Aptomat MCB thường được sử dụng cho các mạch nhánh và phụ tải có dòng điện tương đối nhỏ. Thiết bị có chức năng ngắt mạch khi xuất hiện quá tải hoặc ngắn mạch và có nhiều lựa chọn về dòng định mức, số cực cũng như khả năng cắt.
Aptomat MCCB cũng bảo vệ quá tải và ngắn mạch nhưng được thiết kế cho các hệ thống cần dòng điện và khả năng cắt lớn hơn. MCCB thường được sử dụng trong tủ phân phối, tủ điện công nghiệp, nguồn cấp cho máy móc hoặc các nhánh tải lớn.
Khi phân vân giữa MCB và MCCB, không nên chỉ dựa vào kích thước thiết bị. Cần kiểm tra dòng tải, dòng ngắn mạch dự kiến, khả năng cắt yêu cầu và phương án phối hợp bảo vệ của hệ thống.
RCCB được sử dụng để phát hiện dòng điện rò và ngắt mạch khi dòng rò vượt ngưỡng của thiết bị. Khi sử dụng RCCB cần xem xét thêm thiết bị bảo vệ quá dòng phù hợp cho mạch.
RCBO tích hợp chức năng bảo vệ dòng rò cùng bảo vệ quá tải và ngắn mạch trong một thiết bị. Loại này phù hợp khi cần bảo vệ riêng cho từng nhánh và muốn hạn chế ảnh hưởng của sự cố tới các mạch khác.
ELCB là tên gọi được sử dụng cho một số dòng thiết bị bảo vệ liên quan đến rò điện. Do cách gọi và chức năng có thể khác nhau giữa từng dòng sản phẩm, khi lựa chọn cần kiểm tra rõ nguyên lý bảo vệ, khả năng bảo vệ quá dòng và thông số dòng rò của model cụ thể thay vì chỉ dựa vào tên ELCB.
Cầu dao điện phục vụ thao tác đóng, ngắt hoặc cách ly nguồn bằng cơ cấu đóng cắt của thiết bị. Khi hệ thống yêu cầu bảo vệ quá tải hoặc ngắn mạch tự động, cần phối hợp với thiết bị bảo vệ phù hợp thay vì xem cầu dao thông thường như một circuit breaker.
Cầu chì công nghiệp bảo vệ mạch bằng phần tử nóng chảy. Khi dòng điện vượt quá giới hạn trong điều kiện xác định, phần tử cầu chì đứt để ngắt mạch. Sau khi tác động, cầu chì cần được kiểm tra và thay thế đúng chủng loại.
Bộ chuyển đổi nguồn ATS được sử dụng khi hệ thống có từ hai nguồn điện và cần chuyển nguồn khi nguồn đang sử dụng gặp sự cố hoặc không đáp ứng điều kiện vận hành.
ATS thường xuất hiện trong hệ thống có điện lưới kết hợp máy phát hoặc các phương án nguồn dự phòng khác. Khi chọn ATS cần quan tâm tới dòng định mức, số cực, điện áp hệ thống, phương thức điều khiển và khả năng phối hợp với thiết bị bảo vệ ở hai đầu nguồn.
ATS đảm nhiệm chức năng chuyển nguồn và không nên được xem là thiết bị thay thế hoàn toàn cho CB bảo vệ quá tải, ngắn mạch của hệ thống.
Máy cắt không khí ACB được sử dụng trong hệ thống điện hạ áp có dòng làm việc lớn, thường tại đầu nguồn hoặc các nhánh phân phối quan trọng của tủ điện tổng. Tùy dòng sản phẩm, ACB có thể hỗ trợ nhiều chức năng bảo vệ và khả năng chỉnh định.
Máy cắt chân không VCB sử dụng môi trường chân không để dập hồ quang và được sử dụng trong hệ thống điện trung thế. VCB thường xuất hiện trong tủ trung thế, trạm điện và các hệ thống phân phối điện công nghiệp.
ACB và VCB vì vậy không phải hai lựa chọn thay thế trực tiếp chỉ dựa trên dòng điện. Cấp điện áp và kiến trúc hệ thống là yếu tố cần xác định trước.
Có thể định hướng nhanh theo chức năng chính của hệ thống:
|
Nhu cầu |
Nhóm sản phẩm nên xem |
|---|---|
|
Bảo vệ quá tải, ngắn mạch cho mạch nhánh |
MCB |
|
Bảo vệ feeder hoặc phụ tải dòng lớn hơn |
MCCB |
|
Phát hiện và ngắt khi có dòng rò |
RCCB |
|
Chống dòng rò kết hợp quá tải, ngắn mạch |
RCBO |
|
Thiết bị bảo vệ rò thuộc dòng ELCB |
ELCB |
|
Đóng/ngắt hoặc cách ly bằng thao tác |
Cầu dao điện |
|
Bảo vệ bằng phần tử nóng chảy |
Cầu chì công nghiệp |
|
Chuyển giữa nguồn chính và nguồn dự phòng |
ATS |
|
Máy cắt tổng cho hệ thống hạ áp dòng lớn |
ACB |
|
Đóng cắt, bảo vệ hệ thống trung thế |
VCB |
Bảng trên dùng để xác định nhóm sản phẩm ban đầu. Việc chọn model cuối cùng vẫn cần dựa trên thiết kế và thông số kỹ thuật thực tế của hệ thống điện.
Các nhóm thiết bị thường bị nhầm lẫn vì đều tham gia quá trình đóng hoặc ngắt mạch, nhưng chức năng và phạm vi sử dụng khác nhau.
|
Loại |
Chức năng chính |
Phạm vi sử dụng điển hình |
|---|---|---|
|
MCB |
Quá tải, ngắn mạch |
Mạch nhánh, phụ tải nhỏ |
|
MCCB |
Quá tải, ngắn mạch |
Tủ phân phối, tải lớn |
|
RCCB |
Dòng rò |
Mạch cần bảo vệ rò điện |
|
RCBO |
Dòng rò + quá tải + ngắn mạch |
Bảo vệ riêng từng nhánh |
|
ACB |
Đóng cắt và bảo vệ hạ áp dòng lớn |
Tủ điện tổng, phân phối chính |
|
VCB |
Đóng cắt trung thế |
Tủ trung thế, trạm điện |
Nếu chỉ cần bảo vệ một mạch nhánh khỏi quá tải và ngắn mạch, có thể bắt đầu từ MCB. Khi dòng tải hoặc yêu cầu khả năng cắt tăng, MCCB thường là nhóm cần xem xét tiếp.
Nếu yêu cầu chính là phát hiện dòng rò, cần xem RCCB hoặc các thiết bị bảo vệ rò tương ứng. Khi muốn tích hợp cả bảo vệ dòng rò và bảo vệ quá dòng trên cùng một thiết bị, RCBO là nhóm cần ưu tiên kiểm tra.
Với hệ thống phân phối hạ áp có dòng lớn ở cấp tổng, ACB là nhóm sản phẩm khác với MCB/MCCB về phạm vi ứng dụng. Đối với hệ thống trung thế, cần chuyển sang các thiết bị được thiết kế cho cấp điện áp tương ứng như VCB.
Sau khi xác định đúng loại thiết bị, bước tiếp theo là lọc model theo thông số kỹ thuật. Đây là bước quan trọng vì hai sản phẩm cùng là MCB, MCCB hoặc RCCB vẫn có thể phục vụ những điều kiện vận hành rất khác nhau.
Dòng điện định mức phải phù hợp với tải, dây dẫn và phương án bảo vệ của mạch. Không nên chỉ chọn thiết bị có dòng định mức lớn để tránh nhảy CB vì điều này có thể làm sai mục tiêu bảo vệ của hệ thống.
Đồng thời cần kiểm tra điện áp vận hành và cấp điện áp mà thiết bị được thiết kế để sử dụng.
Các dòng thiết bị có thể có các cấu hình như 1P, 1P+N, 2P, 3P hoặc 4P tùy loại và series.
Số cực cần lựa chọn theo hệ thống một pha, ba pha, yêu cầu đóng cắt dây trung tính và thiết kế cụ thể của tủ điện.
Khả năng cắt cho biết giới hạn dòng ngắn mạch mà thiết bị có thể ngắt theo các điều kiện và tiêu chuẩn được nhà sản xuất công bố.
Đối với hệ thống công nghiệp hoặc vị trí gần nguồn có dòng sự cố lớn, đây là thông số cần kiểm tra kỹ thay vì chỉ dựa vào dòng định mức tính bằng ampere.
Khi chọn RCCB, RCBO hoặc thiết bị chống rò, cần kiểm tra độ nhạy dòng rò và loại đáp ứng của thiết bị.
Các model khác nhau có thể được thiết kế cho những dạng dòng rò và mục tiêu bảo vệ khác nhau, vì vậy cần đối chiếu catalogue và yêu cầu thiết kế trước khi lựa chọn.
Ngoài thông số chính, hệ thống công nghiệp còn có thể yêu cầu:
Vì vậy nên lựa chọn theo cả series và hệ sinh thái phụ kiện, không chỉ theo một thông số riêng lẻ của model.
Bến Thành hiện cung cấp nhiều dòng thiết bị đóng cắt của các thương hiệu khác nhau, trong đó category chính có các nhóm thương hiệu Schneider, Mitsubishi, ABB và LS.
Khi so sánh thương hiệu, nên đối chiếu trên cùng nhóm thiết bị và cùng các thông số như dòng định mức, khả năng cắt, số cực, chức năng bảo vệ và phụ kiện hỗ trợ. Không nên lựa chọn chỉ dựa trên tên thương hiệu mà bỏ qua yêu cầu kỹ thuật của hệ thống.
Để tìm sản phẩm phù hợp nhanh hơn, có thể thực hiện theo thứ tự:
Với hệ thống có yêu cầu kỹ thuật cụ thể, nên cung cấp thông tin về điện áp, tải, dòng điện, vị trí lắp đặt và chức năng bảo vệ cần thiết để xác định đúng dòng thiết bị trước khi lựa chọn model.
