RCD và RCCB khác nhau như thế nào?

Vì vậy, không nên hiểu RCD và RCCB là hai loại thiết bị hoàn toàn tách biệt để đặt ngang hàng với nhau. Quan hệ chính xác hơn là: RCCB thuộc RCD. Một RCCB là RCD, nhưng một RCD chưa chắc là RCCB vì RCD còn có thể được triển khai dưới những dạng khác, điển hình như RCBO có thêm chức năng bảo vệ quá dòng. Cách phân loại này phù hợp với hệ thống thuật ngữ và tiêu chuẩn sản phẩm IEC dành cho thiết bị bảo vệ dòng dư.

RCD và RCCB không phải hai khái niệm ngang hàng

Điểm quan trọng nhất khi phân biệt RCD và RCCB là hiểu mối quan hệ giữa tên nhóm và tên thiết bị cụ thể.

IEC 60755 sử dụng thuật ngữ RCD cho các thiết bị cung cấp chức năng bảo vệ theo dòng dư, chủ yếu nhằm bảo vệ trước nguy cơ điện giật. IEC 62873-2 cũng là tiêu chuẩn về từ vựng dùng trong các tiêu chuẩn sản phẩm RCD. Điều này cho thấy RCD đóng vai trò như một khái niệm bao quát về chức năng và họ thiết bị, thay vì chỉ định duy nhất một cấu tạo sản phẩm.

Ngược lại, RCCB đã xác định rõ hơn cấu hình của thiết bị. IEC 61008-1:2024 dành riêng cho các máy cắt tác động theo dòng dư không có bảo vệ quá dòng tích hợp, tức RCCB.

Có thể biểu diễn quan hệ này ngắn gọn:

RCD → nhóm thiết bị bảo vệ theo dòng dư → RCCB là một loại trong nhóm này

Do đó, câu hỏi “RCD hay RCCB bảo vệ rò điện tốt hơn?” tự nó chưa phản ánh đúng quan hệ phân loại. RCCB thực hiện chính chức năng bảo vệ dòng dư của một RCD; khác biệt nằm ở chỗ thuật ngữ RCCB còn xác định rõ rằng thiết bị không tích hợp chức năng bảo vệ quá dòng.

RCD là thuật ngữ bao quát thiết bị bảo vệ dòng dư

RCD hoạt động dựa trên việc phát hiện dòng dư, tức sự mất cân bằng giữa các dòng điện chạy qua những dây dẫn mang điện của mạch.

Trong điều kiện bình thường, tổng vectơ các dòng điện đi và về qua bộ biến dòng tổng của RCD gần bằng không. Khi một phần dòng điện đi theo đường khác, chẳng hạn qua đất do sự cố cách điện, trạng thái cân bằng bị phá vỡ. Bộ cảm biến nhận biết phần dòng chênh lệch này và cơ cấu cắt sẽ tác động khi đạt điều kiện tác động của thiết bị. ABB và Schneider Electric đều mô tả nguyên lý RCD theo cơ chế đo sự mất cân bằng dòng điện này.

Điều quan trọng là RCD mô tả chức năng bảo vệ dòng dư chứ chưa nói đầy đủ thiết bị có những chức năng bảo vệ nào khác.

Ví dụ, hai thiết bị đều có thể thuộc nhóm RCD nhưng phạm vi chức năng khác nhau:

· RCCB cung cấp bảo vệ dòng dư nhưng không tích hợp bảo vệ quá dòng

· RCBO kết hợp bảo vệ dòng dư với bảo vệ quá dòng trong cùng thiết bị

IEC 61009-1:2024 xác định RCBO là máy cắt tác động theo dòng dư có bảo vệ quá dòng tích hợp, qua đó cho thấy vì sao chỉ biết một thiết bị là “RCD” chưa đủ để kết luận nó có bảo vệ quá tải và ngắn mạch hay không.

RCCB là RCD không tích hợp bảo vệ quá dòng

RCCB thường được gọi là Residual Current Circuit Breaker. Xét theo phạm vi kỹ thuật của IEC 61008-1:2024, đặc điểm định danh quan trọng nhất của RCCB là máy cắt tác động theo dòng dư nhưng không tích hợp chức năng bảo vệ quá dòng. Tiêu chuẩn này áp dụng cho RCCB dùng trong gia đình và mục đích tương tự, với điện áp làm việc danh định không quá 440 V AC và dòng điện danh định không quá 125 A.

Điều đó tạo ra một ranh giới chức năng rõ ràng.

RCCB có thể phát hiện dòng dư và ngắt mạch khi điều kiện tác động theo dòng dư được đáp ứng. Tuy nhiên, bản thân RCCB không thay thế chức năng của thiết bị bảo vệ quá dòng đối với quá tải hoặc ngắn mạch. Mạch sử dụng RCCB vì thế vẫn phải có giải pháp bảo vệ quá dòng thích hợp, chẳng hạn MCB, MCCB hoặc cầu chì, được phối hợp theo thiết kế của hệ thống. Schneider Electric cũng phân biệt RCCB với RCBO trên chính tiêu chí RCCB không có bảo vệ quá dòng tích hợp.

Đây cũng là nguyên nhân một thông số dòng điện danh định trên RCCB không nên được hiểu thành “ngưỡng bảo vệ quá tải” giống đặc tính tác động của thiết bị bảo vệ quá dòng. RCCB có khả năng mang dòng điện theo định mức của nó, nhưng chức năng tác động đặc trưng vẫn là bảo vệ theo dòng dư.

So sánh RCD và RCCB theo phạm vi thiết bị và chức năng

Sự khác biệt lớn nhất vì thế không nằm ở việc một bên “có chống rò” còn bên kia “không chống rò”. Cả RCCB và các loại RCD khác đều liên quan đến chức năng bảo vệ theo dòng dư. Điểm cần phân biệt là RCD chưa xác định đầy đủ cấu hình thiết bị, trong khi RCCB đã xác định một nhánh cụ thể của RCD.

RCBO là ví dụ giúp thấy rõ ranh giới này. RCBO vẫn thuộc phạm vi thiết bị bảo vệ dòng dư nhưng, khác RCCB, nó có thêm bảo vệ quá dòng tích hợp theo IEC 61009-1:2024. Vì vậy, một thiết bị được gọi là RCD có thể là RCCB hoặc một cấu hình RCD khác; cần biết chính xác loại thiết bị mới xác định được toàn bộ phạm vi bảo vệ.

Cách dùng đúng thuật ngữ RCD và RCCB trong thực tế

Khi chỉ nói chung về chức năng phát hiện và ngắt do dòng dư, dùng thuật ngữ RCD là phù hợp. Chẳng hạn, “mạch được bảo vệ bằng RCD” cho biết có bảo vệ dòng dư nhưng chưa nhất thiết cho biết thiết bị đó có chức năng bảo vệ quá dòng tích hợp hay không.

Khi biết thiết bị cụ thể là loại không tích hợp bảo vệ quá dòng, gọi RCCB sẽ chính xác hơn. Nếu thiết bị vừa bảo vệ dòng dư vừa có bảo vệ quá dòng tích hợp thì thuật ngữ phù hợp là RCBO, dù về phạm vi rộng nó vẫn thuộc họ RCD.

Do đó, khi gặp tài liệu hoặc nhãn chỉ ghi “RCD”, không nên tự động suy ra đó là RCCB. Cần xác định loại thiết bị hoặc tiêu chuẩn sản phẩm tương ứng. Ngược lại, nếu đã xác định một thiết bị là RCCB thì có thể kết luận nó thuộc nhóm RCD và không có bảo vệ quá dòng tích hợp.

Cách hiểu này cũng giải quyết nhầm lẫn phổ biến rằng RCD là một thiết bị khác RCCB. Chính xác hơn, RCD là phạm vi khái niệm rộng hơn; RCCB là một thiết bị cụ thể nằm trong phạm vi đó.

RCD và RCCB khác nhau chủ yếu về phạm vi thuật ngữ, không phải vì chúng thực hiện hai nguyên lý bảo vệ dòng dư khác nhau. RCD là tên chung cho thiết bị bảo vệ theo dòng dư, còn RCCB là một loại RCD được xác định rõ là không tích hợp bảo vệ quá dòng. Vì vậy, mọi RCCB đều có thể được xem là RCD, nhưng không phải mọi RCD đều là RCCB. Khi cần xác định chính xác chức năng của một thiết bị, cần đi từ tên nhóm RCD xuống đúng loại sản phẩm như RCCB hoặc RCBO thay vì sử dụng các thuật ngữ này như những tên gọi hoàn toàn tương đương.