Việc khi nào thay RCBO không nên được quyết định chỉ dựa vào số năm đã sử dụng. RCBO cần được thay khi có bằng chứng cho thấy khả năng đóng cắt hoặc bảo vệ của thiết bị không còn đáng tin cậy, chẳng hạn không tác động khi kiểm tra, thông số tác động nằm ngoài giới hạn cho phép, cơ cấu đóng cắt bất thường hoặc thiết bị đã chịu hư hỏng do nhiệt và hồ quang. Ngược lại, một RCBO thường xuyên nhảy chưa chắc đã hỏng, vì nguyên nhân có thể nằm ở quá tải, ngắn mạch, dòng rò hoặc kết nối của chính mạch điện.
Có thể xem xét thay RCBO khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
1. Nhấn nút Test nhưng RCBO không ngắt, sau khi đã xác nhận thiết bị được cấp nguồn và điều kiện đấu nối phù hợp với yêu cầu của model
2. Kiểm tra bằng thiết bị chuyên dụng cho kết quả tác động ngoài giới hạn cho phép, chẳng hạn thời gian cắt hoặc dòng điện tác động không còn đạt đặc tính kỹ thuật của RCBO
3. Cơ cấu đóng cắt hoạt động bất thường, như không thể giữ ở vị trí ON, không reset ổn định hoặc tác động không nhất quán sau khi nguyên nhân từ tải và mạch điện đã được loại trừ
4. Có dấu hiệu quá nhiệt hoặc hư hỏng vật lý, gồm đổi màu, cháy xém, nóng chảy, nứt vỏ, mùi khét, ăn mòn hoặc hư hỏng tại đầu nối
5. RCBO đã chịu một sự cố điện nghiêm trọng và việc kiểm tra sau sự cố cho thấy bộ phận đóng cắt, đầu nối hoặc vật liệu cách điện đã bị ảnh hưởng
Điểm quan trọng là phải xác định nguyên nhân trước khi thay. Nếu RCBO bị quá nhiệt vì đầu nối lỏng nhưng chỉ thay thiết bị mà không xử lý đầu nối, RCBO mới có thể tiếp tục bị hư hỏng.
Khi nhấn nút Test, mạch thử bên trong tạo ra sự mất cân bằng dòng điện để kiểm tra phần bảo vệ dòng điện dư và cơ cấu nhả. Với RCBO hoạt động bình thường trong đúng điều kiện cấp nguồn, thao tác này phải làm thiết bị ngắt. Một số hướng dẫn sản phẩm quy định phải thay RCBO nếu thiết bị không tác động trong phép thử chức năng.
Tuy nhiên, không nên kết luận ngay rằng RCBO đã hỏng chỉ từ một lần nhấn Test không thành công. Ở một số thiết kế, mạch Test phụ thuộc vào điện áp cấp và cách đấu nối. Vì vậy, nguồn điện không đúng điều kiện hoặc lỗi kết nối cũng có thể khiến nút Test không tạo được tác động như dự kiến.
Trong tình huống này, không nên tiếp tục coi RCBO là lớp bảo vệ đáng tin cậy cho đến khi nguyên nhân được kiểm tra. Việc đo điện áp tại đầu cực hoặc mở tủ điện để chẩn đoán không phù hợp với người không có chuyên môn điện; thợ điện có thể kiểm tra điều kiện cấp nguồn trước khi quyết định thiết bị cần thay.
Nút Test cũng không thay thế phép đo bằng thiết bị kiểm tra RCD/RCBO. Với RCBO tức thời có dòng điện dư định mức 30 mA, đặc tính tham chiếu thông dụng theo IEC/EN 61009 là không tác động ở 0,5 IΔn, tức 15 mA; thời gian tác động tối đa khoảng 300 ms tại 1 IΔn, tức 30 mA; và khoảng 40 ms tại 5 IΔn, tức 150 mA. RCBO có đặc tính trễ hoặc loại đặc biệt có thể sử dụng giới hạn khác, nên kết quả phải được đánh giá theo đúng loại thiết bị.
RCBO được thiết kế để ngắt khi phát hiện điều kiện bất thường. Vì thế, việc thiết bị thường xuyên nhảy có thể chính là dấu hiệu nó đang thực hiện đúng chức năng.
Nếu RCBO ngắt khi bật một thiết bị cụ thể, nguyên nhân có thể là dòng rò của thiết bị đó. Nếu ngắt sau một thời gian tải lớn, cần xem xét khả năng quá tải hoặc đầu nối phát nhiệt. Nếu ngắt ngay khi đóng điện, phải tính đến ngắn mạch, dòng khởi động hoặc một lỗi trên đường dây. Những trường hợp này không được giải quyết bằng cách thay RCBO một cách mặc định.
RCBO chỉ trở thành đối tượng nghi ngờ khi tải, dây dẫn, cách điện, dòng rò và các mối nối đã được kiểm tra mà hiện tượng tác động bất thường vẫn tồn tại. Với bộ ngắt quá dòng, hướng dẫn kỹ thuật cũng khuyến nghị kiểm tra tải và kết nối trước; khi các nguyên nhân bên ngoài đã được loại trừ mà thiết bị vẫn tác động bất thường, chính bộ ngắt mới được xem là nghi ngờ và cần thay.
Điều này đặc biệt quan trọng vì thay RCBO mà không tìm nguyên nhân gốc có thể che khuất một lỗi nguy hiểm hơn trong hệ thống điện.
Các dấu hiệu vật lý thường cho giá trị chẩn đoán cao hơn tuổi sử dụng của RCBO. Đổi màu tại thân hoặc đầu cực, vỏ nhựa biến dạng, cách điện dây dẫn bị mềm hoặc chảy, mùi khét, vết hồ quang, nứt hoặc bộ phận cơ khí hư hỏng đều cho thấy thiết bị hoặc kết nối xung quanh đã chịu ứng suất bất thường.
Hướng dẫn bảo trì thiết bị đóng cắt yêu cầu kiểm tra các dấu hiệu như đổi màu, nứt, cháy xém, quá nhiệt và bộ phận bị hỏng; thiết bị có các biểu hiện này thường được yêu cầu thay thế thay vì tiếp tục vận hành.
Quá nhiệt cũng không nhất thiết bắt nguồn từ lỗi bên trong RCBO. Mối nối lỏng hoặc bị oxy hóa làm tăng điện trở tiếp xúc, từ đó sinh nhiệt tại đầu cực. Khi nhiệt đã gây hư hỏng đến breaker, việc thay breaker phải đi kèm xử lý nguyên nhân tại đầu nối và dây dẫn.
Vì RCBO là thiết bị bảo vệ dạng kín, không nên tháo mở hoặc cố sửa cơ cấu bên trong tại hiện trường. Khi vỏ, tiếp điểm hoặc cơ cấu đã bị ảnh hưởng đáng kể, thay đúng chủng loại là phương án phù hợp hơn.
Không có một mốc tuổi duy nhất có thể áp dụng cho mọi RCBO. Tuổi thọ thực tế phụ thuộc vào thiết kế của từng model, số lần đóng cắt, số lần chịu sự cố, nhiệt độ, độ ẩm, bụi, ăn mòn, chất lượng kết nối và môi trường điện.
Ngay cả chu kỳ kiểm tra bằng nút Test cũng có thể khác nhau. Một số hướng dẫn sử dụng khoảng sáu tháng trong điều kiện dân dụng thông thường, trong khi một số model hoặc môi trường khắc nghiệt được khuyến nghị kiểm tra hàng tháng.
Do đó, con số như 5 năm, 10 năm hay một mốc cố định khác không nên được dùng như tiêu chí độc lập để kết luận RCBO phải thay. Một RCBO đã sử dụng lâu nhưng vẫn đạt kiểm tra chức năng, không có hư hỏng và có đặc tính tác động đúng không giống với một RCBO mới hơn nhưng đã bị quá nhiệt hoặc chịu sự cố nghiêm trọng.
Tuổi thiết bị nên được xem là yếu tố làm tăng nhu cầu kiểm tra, không phải bằng chứng duy nhất về việc thiết bị đã hết khả năng bảo vệ.
Đánh giá nên bắt đầu bằng những dấu hiệu người dùng có thể quan sát mà không mở tủ điện: RCBO có nhảy khi bấm Test hay không, cần gạt có hoạt động bình thường không, có mùi khét, tiếng bất thường, đổi màu hoặc dấu hiệu nóng quá mức hay không. Nếu phát hiện cháy xém, biến dạng hoặc thiết bị không tác động khi Test, nên ngừng coi RCBO đó là lớp bảo vệ đáng tin cậy và yêu cầu kiểm tra chuyên môn.
Bước tiếp theo là xác định liệu hiện tượng có đến từ RCBO hay từ mạch được bảo vệ. Thợ điện có thể kiểm tra quá tải, ngắn mạch, dòng rò, cách điện, đầu nối và các thiết bị sử dụng điện. Điều này đặc biệt cần thiết khi RCBO nhảy liên tục, vì thay một RCBO đang hoạt động đúng sẽ không loại bỏ lỗi trên mạch.
Nếu chưa thể kết luận bằng quan sát, phép thử bằng thiết bị chuyên dụng cho biết RCBO có tác động tại mức dòng điện dư và thời gian phù hợp với đặc tính của nó hay không. Kết quả nằm ngoài giới hạn của model, cơ cấu không ổn định hoặc hư hỏng nhiệt và cơ khí không thể khắc phục an toàn là cơ sở rõ ràng hơn để quyết định thay mới.
Sau một sự cố ngắn mạch hoặc hồ quang lớn, cũng cần đánh giá tình trạng RCBO thay vì chỉ đóng lại nhiều lần. Nếu có dấu hiệu cháy, rỗ, biến dạng, quá nhiệt hoặc sự cố đã gây hư hỏng đến thiết bị đóng cắt, RCBO không nên tiếp tục được sử dụng chỉ vì cần gạt vẫn có thể bật lên.
Thời điểm thay RCBO nên được xác định theo khả năng bảo vệ thực tế của thiết bị, không chỉ theo tuổi sử dụng. RCBO cần thay khi không vượt qua kiểm tra chức năng sau khi đã loại trừ nguyên nhân bên ngoài, thông số tác động không còn đạt yêu cầu, cơ cấu đóng cắt mất ổn định hoặc xuất hiện hư hỏng do nhiệt, hồ quang hay cơ khí. Ngược lại, RCBO nhảy khi có dòng rò, quá tải hoặc ngắn mạch chưa phải dấu hiệu thiết bị hỏng; trong trường hợp đó, cần tìm và xử lý lỗi của mạch trước khi quyết định thay RCBO.
