Đây là công việc có nguy cơ điện giật, hồ quang và cháy do tiếp xúc kém. Vì vậy, việc đấu hoặc chỉnh sửa MCB chỉ nên thực hiện khi mạch đã được cô lập khỏi nguồn và xác nhận không còn điện áp. Nếu không có chuyên môn hoặc thiết bị kiểm tra phù hợp, nên giao việc đấu nối trong tủ điện cho người có năng lực chuyên môn.
Bước kiểm tra đầu tiên không nằm ở đầu cực MCB mà nằm ở trạng thái của mạch điện. Trước khi tháo dây, tuốt dây hoặc đưa dụng cụ vào tủ điện, cần cô lập tất cả nguồn có khả năng cấp điện cho vị trí đang thao tác và có biện pháp tránh đóng điện lại ngoài ý muốn.
Không nên coi việc gạt MCB về OFF là bằng chứng duy nhất cho thấy đầu dây đã an toàn. Hướng dẫn lắp đặt của Schneider Electric yêu cầu cắt các nguồn cấp trước khi lắp thiết bị và dùng thiết bị kiểm tra điện áp có cấp điện áp phù hợp để xác nhận các dây dẫn mang điện thực sự không còn điện trước khi thao tác. Sau khi lắp đặt, mặt che và các tấm bịt cũng phải được hoàn trả trước khi cấp nguồn.
Điều này đặc biệt quan trọng khi tủ điện có nhiều nguồn, nguồn dự phòng, máy phát, UPS hoặc hệ thống điện mặt trời. Việc một nhánh đã OFF không loại trừ khả năng điện áp xuất hiện từ một nguồn khác.
Với MCB 1P trong mạch một pha thông dụng, cực bảo vệ được bố trí trên dây pha. Không nên sử dụng một thiết bị đóng cắt một cực để chỉ ngắt dây trung tính. TCVN 7447-5-53:2005 cũng nêu rằng thiết bị đóng cắt một cực không được đặt trên dây trung tính; đồng thời dây bảo vệ PE không được làm gián đoạn hoặc đóng cắt như một dây làm việc thông thường.
Nếu mạch yêu cầu ngắt đồng thời dây pha và dây trung tính, cần dùng thiết bị 2P hoặc 1P N phù hợp và đấu theo sơ đồ của chính sản phẩm. Dây PE phải đi về thanh tiếp địa thích hợp, không đưa qua MCB như dây pha.
Một nhầm lẫn phổ biến khác là mặc định mọi MCB đều phải “nguồn vào phía trên, tải ra phía dưới”. Trên thực tế, chiều cấp nguồn phụ thuộc thiết kế sản phẩm. Schneider Electric xác nhận các MCB Acti9 iC60N, iC60H và iC60L có thể được cấp nguồn từ phía trên hoặc phía dưới. ABB cũng cho biết các dòng S200 được đề cập trong hướng dẫn của hãng cho phép cấp nguồn theo cả hai chiều, nhưng dòng S200MUC dùng cho DC là ngoại lệ vì phải xét đến cực tính và cấu tạo dập hồ quang.
Vì vậy, nguyên tắc chính xác là đọc ký hiệu ngay trên MCB và tài liệu của đúng mã sản phẩm. Nếu thiết bị có ký hiệu LINE/LOAD, IN/OUT, số cực hoặc ký hiệu cực tính /− thì phải tuân thủ các ký hiệu đó, thay vì áp dụng thói quen đấu dây của một model khác.
Phần đồng được tuốt quá ngắn có thể làm lớp cách điện lọt vào vùng kẹp, giảm diện tích tiếp xúc điện. Ngược lại, tuốt quá dài làm đồng trần lộ ra ngoài đầu cực, tăng nguy cơ chạm điện hoặc chạm sang bộ phận lân cận. Do đó, chiều dài tuốt dây phải căn cứ vào ký hiệu trên thiết bị hoặc tài liệu của nhà sản xuất.
Ví dụ, ABB quy định chiều dài tuốt danh nghĩa 12,5 mm đối với đầu cực bắt vít của các dòng S200 được hãng đề cập. Hãng giải thích chiều dài này giúp dây tiếp xúc đầy đủ với đầu kẹp mà không để lớp cách điện bị kẹp vào, đồng thời tránh để phần dẫn điện lộ quá mức.
Trước khi đưa dây vào MCB cũng cần kiểm tra sợi đồng không bị cắt mất quá nhiều, dây không bị oxy hóa, gãy hoặc biến dạng. Với dây mềm nhiều sợi, loại đầu cốt hoặc ferrule được sử dụng phải phù hợp với đầu cực và chỉ dẫn của chính nhà sản xuất.
Không nên tự động nhét hai dây vào cùng một đầu cực chỉ vì chúng vừa về mặt cơ học. Số lượng dây, tiết diện và kiểu dây mà đầu cực chấp nhận là đặc tính của từng MCB. Một số thiết kế cho phép nhiều dây hoặc có hai khoang kẹp riêng, trong khi thiết kế khác không cho phép cách đấu đó.
Một đầu cực có thể nhìn như đã chặt nhưng vẫn chưa đạt lực kẹp cần thiết. Nếu vít quá lỏng, điện trở tiếp xúc tăng và điểm nối có thể phát nhiệt khi tải lớn. Nếu siết quá mức, vít, cơ cấu kẹp hoặc lõi dây có thể bị biến dạng và làm giảm độ tin cậy của mối nối.
Mô-men siết vì vậy không phải một con số chung cho mọi MCB. Hai ví dụ từ tài liệu nhà sản xuất cho thấy mức chênh lệch đáng kể:
|
Dòng thiết bị |
Thông số đầu nối được công bố |
|
ABB S200 và các dòng liên quan trong hướng dẫn của hãng |
Chiều dài tuốt danh nghĩa 12,5 mm, mô-men siết 2,8 N·m |
|
Schneider Acti9 iC60H |
1–25 A: 2 N·m; 32–63 A: 3,5 N·m |
Các giá trị trên chỉ là ví dụ cho từng dòng sản phẩm, không phải giá trị mặc định để áp dụng cho mọi MCB. Khi lắp thực tế, phải ưu tiên trị số được in trên thiết bị hoặc ghi trong datasheet của đúng mã MCB.
Sau khi siết, đầu dây phải nằm hoàn toàn trong vùng kẹp, không còn sợi đồng rời và không có phần đồng trần dài bất thường phía ngoài cực. Có thể kiểm tra độ chắc của dây bằng lực kéo cơ học nhẹ khi mạch vẫn đang được cô lập, thay vì chờ đến khi thiết bị mang tải mới phát hiện mối nối lỏng.
Đấu đúng vị trí nhưng chọn MCB quá lớn so với khả năng mang dòng của dây dẫn vẫn có thể tạo ra một mạch không được bảo vệ đúng mức. Trong thiết kế bảo vệ quá tải, nguyên tắc cơ bản là dòng tải thiết kế (I_B), dòng định mức hoặc dòng đặt của thiết bị bảo vệ (I_n), và khả năng mang dòng cho phép của dây (I_z) phải thỏa mãn:
IB ≤ In ≤ Iz
Khả năng cắt ngắn mạch của MCB cũng phải phù hợp với dòng ngắn mạch dự kiến tại điểm lắp đặt.
Vì (I_z) còn phụ thuộc tiết diện, vật liệu dây, cách đi dây, nhiệt độ môi trường và điều kiện bó cáp, không nên áp dụng máy móc một bảng kiểu “dây X mm² luôn dùng MCB Y A” cho mọi công trình. Việc kiểm tra phải dựa trên điều kiện lắp đặt thực tế.
Cũng cần phân biệt chức năng bảo vệ: MCB theo IEC 60898-1 là thiết bị bảo vệ quá dòng cho các ứng dụng gia dụng và tương tự; nó không tự động thay thế chức năng bảo vệ dòng rò của RCD hoặc RCBO khi hệ thống yêu cầu loại bảo vệ đó.
Trước khi cấp nguồn trở lại, nên kiểm tra hệ thống theo một trình tự cố định để tránh bỏ sót lỗi nhỏ nhưng có thể gây sự cố sau khi mang tải:
· Xác nhận dây pha, trung tính và PE đã đi đúng vị trí
· Kiểm tra chiều LINE/LOAD hoặc cực tính theo đúng model MCB
· Xác nhận không có phần đồng trần hoặc sợi dây rời ngoài đầu cực
· Kiểm tra dây đã vào hết vùng kẹp và lớp cách điện không nằm trong vùng tiếp xúc điện
· Kiểm tra vít đã được siết theo mô-men của nhà sản xuất
· Xác nhận tiết diện và loại dây nằm trong phạm vi đầu cực cho phép
· Kiểm tra MCB có dòng định mức và khả năng cắt phù hợp với mạch được bảo vệ
· Thu dọn dụng cụ, lắp lại nắp che và các tấm bịt trước khi cấp điện
Khi đã đóng điện, hiện tượng nhảy MCB bất thường, tiếng kêu, mùi khét, đổi màu đầu cực hoặc nhiệt độ tăng bất thường đều là dấu hiệu cần cô lập nguồn và kiểm tra lại. Không nên xử lý đầu nối đang mang điện chỉ để thử siết thêm vít.
Đấu MCB đúng kỹ thuật cần đồng thời kiểm soát cả sơ đồ điện và chất lượng cơ khí của đầu nối. Những điểm quan trọng nhất là cô lập và xác nhận hết điện trước khi thao tác, nhận diện đúng dây pha – trung tính – PE, tuân thủ chiều cấp nguồn của đúng model, tuốt dây đúng chiều dài, siết đúng mô-men và kiểm tra MCB có phù hợp với dây dẫn cần bảo vệ.
Không có một quy tắc như “luôn đấu nguồn ở trên” hay một lực siết duy nhất có thể áp dụng cho tất cả MCB. Thông số in trên thiết bị và tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất phải được ưu tiên; với tủ điện hoặc mạch mà người thực hiện không xác định chắc chắn cấu hình nguồn và yêu cầu bảo vệ, việc đấu nối nên được thực hiện bởi người có chuyên môn.
